หลวงพ่อโสธร หรือ หลวงพ่อพระพุทธโสธร

หลวงพ่อโสธร หรือหลวงพ่อพระพุทธโสธร เป็นพระพุทธรูปสำคัญของจังหวัดฉะเชิงเทรา ประดิษฐานอยู่ในพระอุโบสถวัดโสธรวรารามวรวิหารอำเภอเมืองจังหวัดฉะเชิงเทรา หลวงพ่อโสธร เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ คือมีพระอิริยาบถนั่งขัดสมาธิราบ พระชงฆ์ขวาทับพระชงฆ์ซ้าย พระหัตถ์ขวาทับพระหัตถ์ซ้ายวางซ้อนกันอยู่บนพระเพลา มีส่วนสูง 6 ฟุต 7 นิ้ว พระเพลากว้าง 5 ฟุต 6 นิ้ว ปัจจุบันประดิษฐาน อยู่ในพระอุโบสถหลวงวัดโสธรวราราม จังหวัดฉะเชิงเทรา

ประวัติศาสตร์หลวงพ่อโสธร น่าจะประดิษฐานที่วัดโสธรมาตั้งแต่ต้นกรุงศรีอยุธยา ราวสมัยรัชกาลที่ 2 (เจ้าสามพระยา) หรือประมาณ 500-600 ปีมาแล้วเป็นพระพุทธรูปหินทรายประกอบในสมัยอยุธยาตอนต้น (อู่ทองพิมพ์ครั้งที่ 2) ประทับบนบัลลังก์พระพุทธรูปสี่ชั้นปิดทับด้วย ผ้าปลาย ซึ่งเป็นรูปแบบที่นิยมมากในสมัยอยุธยาตอนปลายรวมถึงพระพุทธรูปอื่น ๆ อีก 10 องค์องค์ที่ประดิษฐานบนชุกชีมีพุทธลักษณะแบบอยุธยาเช่นกันโดย 2 ใน 10 เป็นพระพุทธรูปปางนาคปรกที่ทำด้วยไม้มงคลด้วย พุทธลักษณะที่เข้ามาในตอนปลายของอยุธยาต่างจากพระพุทธรูปอื่น ๆ อีก 8 องค์ที่สร้างจากหินทรายซึ่งเป็นที่นิยมมากในสมัยอยุธยาตอนต้น สันนิษฐานได้ว่าวัดโสธรและหลวงพ่อโสธรน่าจะอยู่ในบริเวณบ้านโสธรแห่งนี้มานานและอยู่ระหว่างการบูรณะในระยะต่อมา ตามชื่อคลองโสธรมาช้านานไม่มีหลักฐานกล่าวว่าชื่อวัดหงษ์เพราะเสาหงษ์แตก แต่อย่างใด ตามตำนานเรื่องหลวงพ่อโสธรนิราศฉะเชิงเทราและกลอนนิราศปราจีนบุรีซึ่งแต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 9 เมื่อกวีเดินทางผ่านบ้านโสธรกล่าวถึงวัดโสธรเพียงอย่างเดียวไม่ได้กล่าวถึงตำนานหลวงพ่อโสธรเลย

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2416 พ.ศ. 2416 พระยาวิเศษฤาไชย (ช้าง) เจ้าเมืองฉะเชิงเทราได้สร้างพระอุโบสถวัดโสธรวรารามวรวิหารและสร้างถนนลูกรัง 26 สายตั้งแต่หน้าเมืองถึงวัดโสธร เธอมีภรรยาสร้างศาลาและขุดสระน้ำกลางถนน สันนิษฐานว่าได้รับการบูรณะปิดทับด้วยปูนปั้นขององค์หลวงพ่อโสธรเพื่อเป็นพุทธล้านช้างโดยกลุ่มช่างบูรณะจากเมืองพนมสารคามหลังจากนั้นได้ใช้วัดเป็นสถานที่ประกอบพิธีสรงน้ำพิพัฒน์สัตยา ส่วนตำนานหลวงพ่อโสธรลอยน้ำมานั้น สันนิฐานว่ามาจากกลุ่มชาวมอญแถววัดโสธรที่นำตำนานพระลอยน้ำจากพระราชพงศาวดารเหนือ มาอธิบายประวัติหลวงพ่อโสธร